آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
تحلیل نشانهشناسی بازنمایی هویت زنان در سینمای کرۀ جنوبی:«مطالعه موردی فیلم «کیم جییونگ، متولد 1982» بر اساس نظریۀ جان فیسک
نویسنده: زهراحیدری
چکیده
سینمای کرۀ جنوبی در دو دهه اخیر به عنوان یکی از تأثیرگذارترین جریانهای مهم سینمای جهان شناخته شدهاست، که نه تنها به دلیل سبک بصری و روایتهای پیچیده، بلکه به خاطر پرداختن به مسائل اجتماعی و فرهنگی مورد توجه قرار گرفته شدهاست. یکی از موضوعات محوری که در این سینما به طور ویژه بررسی میشود، هویت زنانه و چالشهایی است که آنان در جامعه کرۀ جنوبی با آن مواجهاند. لذادر میان برخی آثار رسانهای این کشور، بازنمایی هویت زنان جایگاهی ویژه دارد. فیلمسازان کرهای، با نگاهی چندبعدی، تصویری پیچیده و گاه متناقض از زنان ارائه میدهند که بازتابی از تحولات جامعه کره و چالشی برای ساختارهای سنتی جنسیتی است. هدف این پژوهش، کاوشی برای احصا هویت واقعی زنان درجامعۀ کره جنوبی است که نسبت به آثار بازنمایی شده، کمتر مورد توجه قرار گرفته شدهاست. از اینرو پژوهش حاضر بر پایه تحلیل فیلم «کیم جی یونگ متولد1982» به برخی از چالشهای زنان در کره جنوبی میپردازد. روش تحقیق این پژوهش، از نوع کیفی، تحلیل نشانهشناسی بوده که براساس نظریه جان فیسک و در سه سطح توصیفی، بازنمایی و ایدئولوژیک است. با توجه به بررسی انجام شده میتوان گفت این اثر به ارائۀ عمیق مفهوم تبعیض جنسیتی پرداخته که در فرآیند نشانهشناسی، بیانکننده بخش تاریک زندگی زنان، همچون افسردگی، انزوا، عدم امنیت جنسی وعدم درک متفابل از انتظارات بین نسلی است.
کلیدواژه: سینما،کره جنوبی، بازنمایی، هویت، زن، نشانهشناسی
مقدمه
نقش رسانهها در بازتاب، بازنمایی یا ساخت واقعیت اجتماعی، برکسی پوشیده نیست. سینما به عنوان یک رسانه بصری و روایی، از طریق ترکیب تصاویر، صداها، داستانها و نمادها، جهانهای واقعی یا تخیلی را بازنمایی میکنند.رسانه های همگانی، از ارزشهای اجتماعی تاثیر میپذیرند و میتوانند به باز تولید آنها اقدام کنند.(راودراد و میرزاده،1396:3) یکی از تکنیکهای موثر در بازنمایی مفاهیم، به کارگیری نشانه و رمزگذاری در روایت داستان است که بیتوجهی به بنیادهای معنایی و رمزگذاری شده در یک اثر رسانهای، میتواند سبب فهم نادرست و ادراک مفاهیم بنیادی شده و در آینده، به بروز بحرانهای معنایی، منجر شود. از این رو شناخت رویکردهای معنا شناختی در مجموعهها و سریالها همواره مورد توجه بودهاست. نشانهها بیانگر معنا هستند، همانگونه که معنا در نشانه تجلی مییابد. نشانه و معنا دو عنصر جدانشدنی و همواره لازم و ملزوم یکدیگرند. براین اساس، میتوان هدف معناشناسی را اینگونه تعریف کرد: بررسی و توصیف شرایط تولید و دریافت معنا در گفتمان. (شعیری، 1392: 1-2) لذا برای دستیابی و شناسایی مفاهیم کلیدی و بازنمایی معانی رمزگذاری شده از روشهای گوناگون میتوان بهر برد تا به فهم دقیق آن رسید. فیلم و سریالهای کره جنوبی هم از این رویکرد مستثنی نبودند و با اتکا بر مفاهیم بنیادی که برخواسته از فرهنگ و سنت بومی و فرهنگ و سبک زندگی التقاطی است، توانستند چالشهای گوناگون را از زوایای مختلف به نمایش بگذارند و به بازنمایی و یا وانمایی آنها بپردازند. یکی از مباحث پرچالش و بحث برانگیز در سینمای کره جنوبی، پرداختن به هویت زنان به اشکال و رویکردهای مختلف است. جایگاهی که با توجه به سبک فکری، متغیرو دستخوش تحولات بسیار زیادی شدهاست. با شدت یافتن مشکلات و چالشهای زنان در جامعه کنونی و فاصله بین نسلی، دگردیسی تئورسینهای فرهنگی و اجتماعی در حوزۀ زنان سبب شد تا برخی از کارگردانان و نویسندگان، به شکل ویژه به جایگاه زنان و بازنمایی هویت آنان بپردازند.
ضرورت بررسی این پژوهش ازآن روست که رسانۀ تاثیرگذار کره جنوبی در شروع سالهای محبوبیتش در جهان توانسته جایگاه سازی ذهنی خوبی در میان مخاطبین جهانی داشته باشد، که سبب القای ناقص، از زندگی واقعی به ویژه جایگاه زنان در این کشور است. لذا غالب مخاطبین فیلم و سریالهای کرهای با فانتزی سازیهای صورت گرفته، تصویر کاملی از جایگاه زنان و زندگی روزمرۀ آنان نداشتهاند. این درحالی است که برخی از فیلم سازان کرهای، صدای زنان کشورشان شدهاند و توانستهاند به خوبی تصویری نه چندان کامل اما واقعی را ترسیم نمایند که باید برای تبیین و تفهیم درست از زندگی واقعی زنان در کره جنوبی توجه ویژه به این آثار داشت. از اینرو با استفاده از ابزار نشانهشناسی، میتوان به ابعاد گسترده و دقیق سازنده آثاری که به این چالشها پرداختهاند دست یابیم. در این پژوهش قصد داریم با با تحلیل نشانه شناسی بازنمایی هویت زنان در سینمای کره جنوبی با مطالعۀ موردی فیلم «کیم جی یونگ متولد 1982» به تحلیل نشانه معناشناختی فضای حاکم در این اثر به این مسئله بپردازیم که چالشهای زنان در جامعه کنونی کره چیست؟ و چه تصویری از هویت زنان در سینمای کره به نمایش گذاشته میشود؟
پیشینۀ پژوهش
در بحث هویت و جایگاه زنان در کرۀ جنوبی کتاب و مقالات متعددی موجود است که به زبان کرهای و زبان انگلیسی منتشر شده است. آثاری که مستقیم و یا غیر مستقیم به این مسئله بپردازد در آثار فارسی زبان موجود نیست لذا برای پژوهش حاضر به آثار انگلیسی و کرهای رجوع کردیم که سعی شده برخی از آنها معرفی شود.
کتاب زنان کره: تاریخچه ای از دوران باستان تا1945 نوشته «یونگ چونگ کیم» ، تکامل تاریخی نقشها و جایگاه زنان کرهای را از دوران باستان تا اوایل قرن بیستم بررسی میکند، به ویژه که این اثر توجه ویژه به هنجارهای سنتی کنفوسیوس و گذر آن به دوران مدرنیته را دارد. یونگ چونگ در این اثر به چگونگی زندگی زنان که توسط نیروهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، از جمله کنفوسیوس، استعمار، و مدرنیزاسیون شکل گرفتهاست پرداخت. این کتاب به ایدهآلهای کنفوسیوسی میپردازد که چگونه زنان را در فضای جامعه و خانواده محدود میکرد و بر نقشهای دختران، همسران و مادران تأکید بیشتری داشت. همچنین تأثیر استعمار ژاپن (1910-1945) و ظهور مدرنیته را که فرصتهای جدیدی را برای آموزش و مشارکت عمومی ایجاد کرد بیان نمود.اثر کیم روایتی جامع از تاریخ زنان کرهای است که نشان میدهد آنها چگونه در مواجهه با تغییر ساختارهای اجتماعی انعطاف پذیر بودند. (Yung-Chung- 1979 )
کتاب «از زنان خانگی تا مردان جوان حساس: ادبیات و جنسیت کرهای» نوشته «یون سون یانگ» ، ظهور نقشهای جنسیتی مدرن و فردی را در ادبیات کرهای در دوره اولیه استعمار تحت سلطه ژاپن بررسی میکند. این اثر بر نمایش چهرههای زن در رمانهای اولیه داخلی تمرکز دارد، مانند دختران مدرسهای، زنان خانهدار، که در ابتدا بهعنوان افراد فاقد مدرنیته کنار گذاشته شده اند. یانگ استدلال می کند که این شخصیت ها نقش مهمی در ایجاد مفهوم فردیت در فرهنگ کره ای ایفا کردند و روایت های سنتی مرد محور مدرنیته را به چالش کشیدند. این اثر بررسی میکند که چگونه این شخصیتهای در رابطه با ارتباطشان باسایر افراد جامعه، چه بهعنوان شهروند نمونه و چه بهعنوان نماد تابوشکن، چارچوببندی شدهاند و از این طریق به ساختن نقشهای جنسیتی مدرن در کره کمک کردند. با بررسی و مطالعۀ این کتاب، نگاه جامعی نسبت به دیدگاههای جنسیتی حاکم در جامعه کره جنوبی به دست میآید. همچنین اثر به موضوعات گستردهتری مانند استعمار، سانسور، و گذارهای اجتماعی در طول مدرنیزاسیون کره پرداختهاست. این اثر برای مطالعات ادبی فمینیستی شناخته شده و برای کسانی که ادبیات کرهای، ادبیات تطبیقی، مطالعات جنسیتی و مطالعات پسااستعماری را مطالعه میکنند، مورد استفاده است.( Yoon Sun :2017)
«کاتلین مک هیو» در «سینمای جدید کره ملودرام عصر طلایی کره جنوبی: جنسیت، ژانر، و سینمای ملی» بیان میکند که ملودرامهای عصر طلایی کره جنوبی صرفاً سرگرمی نبودند، بلکه ابزاری ایدئولوژیک برای مدیریت تغییرات اجتماعی و جنسیتی در دوره نوسازی کشور بودند. «نیکی جی» معتقد است، از طریق تحلیل این فیلمها، میتوان درک بهتری از نحوه تعریف کره جنوبی از «ملیت» و «جنسیت» را در میانه تحولات سریع قرن بیستم به دست آورد. در دوران پس از جنگ کره (۱۹۵۳ به بعد)، ملودرامها به یکی از پرطرفدارترین ژانرهای سینمای کره تبدیل شدند. شخصیتپردازی زنان در ملودرامهای این دوره اغلب حول محور فداکاری، رنج، و پاکدامنی میچرخید.به عنوان نمونه فیلم شاهزاده خانم باگدا ۱۹۶۱که زنان را به عنوان قربانیان شرایط اجتماعی یا خانوادگی به تصویر میکشیدند. در این بازنماییها زنان به عنوان نگهبانان ارزشهای سنتی تقدیس میشدند. مقاله استدلال میکند که ملودرامهای این دوره تنش بین سنت و مدرنیته را به نمایش میگذارد. از یک سو، فیلمها ارزشهای کنفوسیوسی (مانند وفاداری خانوادگی) را ترویج میکردند و از سوی دیگر، تأثیرات غربی (مثل فردگرایی) را تصویرسازی نمودهاست.( McHugh:2016)
در اثر دیگری به نام «بحران جنسیت و ملت در ادبیات و سینمای کره(مدرنیته دوباره می آید» از «کلی وای جونگ» بحران جنسیت و ملت در ادبیات و سینمای کره که درباره ساختارهای متحول مدرنیته، مردانگی و روابط و گفتمانهای جنسیتی در ادبیات و سینمای کره در طول دهههای سرنوشتساز دوران استعمار و پسااستعمار است پرداخته میشود. نگارنده براساس بررسی دقیق منابع غربی و کرهای، متون ادبی و سینماییِ را از دهه 1920 تا 1960 مورد بررسی قرار میدهد. نویسنده قصد دارد با استناد بر این متون اثبات کند که بعد از ورود مدرنیته به کره از طریق استعمار، ملت سازی، جنگ، و صنعتی شدن، مفهوم جنسیت، بی ثبات شدهاست. همچنین «کلی وای جونگ» برای اثبات بحران جنسیت و واکنشهای فرهنگی مردم، برخی از مهمترین جنبههای فرهنگ کره در اوایل قرن بیستم را از طریق تحقیق میانرشتهای در حوزۀ مطالعات کرهای، ادبیات تطبیقی،مطالعات پسااستعماری، و تحلیل فیلم مورد بررسی قرار میدهد. (Kelly:2012)
«بیورن بومان» در مقالهاش با عنوان «مضامین فمینیستی در درام های تلویزیونی کره جنوبی هالیو4.0 به عنوان بازتابی از یک چشم انداز اجتماعی-فرهنگی در حال تغییر» که به نگارش در آورده مضامین فمینیستی در درامهای تلویزیونی کره جنوبی را مورد بررسی قرار دادهاست. وی به عنوان بازتابی از چشمانداز اجتماعی-فرهنگی در حال تغییر، به بررسی نقش و بازتاب جنبشهای فمینیستی و تغییرات اجتماعی-فرهنگی در کره جنوبی از طریق درامهای تلویزیونی محبوب این کشور پرداختهاست. همچنین توانسته در این پژوهش به زمینه اجتماعی و فرهنگی کرۀ جنوبی در دهههای اخیر که شاهد تحولات چشمگیری در نگرشهای جنسیتی بوده بپردازد. وی بیان داشته که با افزایش سطح تحصیلات زنان، حضور بیشتر آنان در بازار کار و رشد جنبشهای فمینیستی (جامعه مردسالار)، جامعه کره به تدریج در حال گذار از ارزشهای سنتی مردسالارانه است. همچنین در پژوهش خود اشاره دارد که برخی درامهای فمنیستی نه تنها بازتاب تغییرات اجتماعی هستند، بلکه خود به عنوان ابزاری برای ترویج گفتمان فمینیستی عمل میکنند. برای مثال « وکیل فوق العاده وو» با پرداختن به تبعیضهای چندگانه علیه زنان در محیط کار، بحثهای گستردهای را در جامعه کره برانگیخته است.( Boman:2022)
چارچوب نظری
رمزگشایی متن، معادل قرار گرفتن آن در معرض حقیقت است.(فیسک، 19:1383) نشانهشناسی در مفهوم گسترده مطالعۀ نحوۀ شکلگیری و مبادله معنا بر مبنای نظامهای نشانهای است. همچنین نشانهشناسی، نشانهها را در بستر متون و گفتمانهای مختلف بررسی میکند. این روش قصد دارد فرایند تولید و بازتولید جریان معنا در تمام اشکال ارتباطات را کشف نماید.(Bebe 627:203)در واقع نشانهشناسی شیوهای است که برمبنای آن، فراتر از شکل ظاهری امور، باید به بطن و درون هم نظر داشت.(همان:652) با توجه به اینکه پژوهش حاضر، واکاوی و شناسایی رمزگان مورد نظر در فیلم است، رویکرد ساختارگرایان به بازنمایی که همان رویکرد نشانهشناسی است، میتواند به سوالات این پژوهش پاسخ دهد. لذا برای بررسی و تحقیق این مسئله، از میان رویکردها، رویکرد نشانهشناسی جان فیسک مورد استفاده قرار گرفته شدهاست.
جان فیسک نظریهپرداز مطالعات فرهنگی، با تلفیق نظریههای نشانهشناسی، ایدئولوژی و مخاطب فعال، چارچوبی برای تحلیل بازنماییهای رسانهای ارائه میدهد. او معتقد است که متون رسانهای (از جمله فیلمها) بازتابدهندۀ واقعیتها هستند که در آنها معانی مختلف تولید میشوند. از اینرو این چارچوب برای تحلیل هویت زن در سینمای کره مناسب است، زیرا سینمای کره نیز تحت تأثیر ساختارهای پدرسالار، سرمایهداری و چالشهای فمینیستی قرار دارد. با توجه به این روش در نشانهشناسی، ساختار روایی در سطح متن، فیلمها از نشانههای تصویری، روایی وگفتاری برای ساختن هویتی جدید برای زنان استفاده میشوند.
زنان در برخی از آثار فمنیستی و انتقادی بهعنوان سوژههای تاثیرگذار (قهرمان مستقل)یا ابژههای منفعل (معشوقه، قربانی یا کلیشههای جنسیتی) نمایش داده میشوند. در ایدئولوژی و گفتمان سطح دوم(تولید معنا) با ریکرد نشانهشناسی جان فیسک، فیلمهایی که چنین رویکردی دارند گفتمانهای رایج دربارۀ زن بودن را بازتولید یا بازنمایی میکنند.
در نهایت طبق چنین رویکردی، درگفتمانهای سنتی، زن بهعنوان همسر، مادر، مطابق با ارزشهای کنفوسیوسی تعریف میشود و در مقابل، فیلمهای ملودرام کلاسیک کرهای مانند «همسر خوب» در گفتمانهای فمینیستی و مدرن، زنان شاغل، تکوالد، یا زنانی معرفی میشوند که علیه آزار جنسی مبارزه میکنند و پی تغییرات جدی جایگاهشان در جامعه هستند. به عنوان نمونه در فیلم «میناری» زنی که مهاجرت کرده، مقاوم و محکم است نه ضعیف و قربانی شده. در چنین خوانشی زن مقاوم مدرن که به دنبال رهایی و آزادی است در مقابل زن ضعیف سنتی قرار میگیرد.
روش پژوهش
روش نشانهشناختی جان فیسک چارچوبی برای تحلیل متون رسانهای از جمله فیلمها با بررسی چگونگی ساخت و تفسیر معنا از طریق نشانهها است.(فیسک،130:1380) در نظر نشانه شناسان هیچگونه پیامی فارغ از رمز وجود ندارد. از این رو، آنها همه تجربه را متضمن فراگرد رمزوارگی میدانند. در همین چارچوب است که رمزگشایی نه تنها مستلزم شناخت و فهم و درک متن که تفسیر و ارزیابی و داوری در مورد آن را نیز در برمیگیرد. از دیدگاه جان فیسک همه رمزها معنا را میرسانند. او هدف از تحلیل نشانه شناختی را معلوم کردن لایههای معانی رمزگذاری شدهای میداند که در ساختار فیلمها برنامههای تلویزیون و به طور کلی تولیدات صوتی – تصویری حتی در قسمتهای کوچک این برنامهها قرار میگیرند.(ضمیران،1382: 151) برای این کار فیسک مهمترین بخش تحلیل نشانه شناختی را تشخیص رمزگان موجود در فیلم قلمداد کرده و به معرفی نحوه شناسایی و تحلیل آنها میپردازد. به اعتقاد جان فیسک، رمز، نظامی از نشانههای قانونمند است که همه آحاد یک فرهنگ به قوانین و عرفهای آن پایبندند. این نظام، مفاهیمی را در فرهنگ به وجود میآورد و اشاعه میدهد که موجب حفظ آن فرهنگ است. رمز، حلقه واسط بین ،پدیدآورنده متن و مخاطب است و نیز حکم عامل پیوند درونی متن را دارد. همین پیوند درونی است که متون مختلف را در شبکهای از معانی دنیای فرهنگی با یکدیگر پیوند میدهد این رمزها در ساختاری سلسله مراتبی و پیچیده عمل میکنند.(همان:160)
سطح رمزها در نظر فیسک
طبق دیدگاه فیسک رمزها دارای سه سطح میباشند، واقعیت، بازنمایی، ایدئولوژی(فیسک،98:1386). یعنی واقعهای که قرار است به فیلم سینمایی تبدیل شود، قبلاً با رمزهای اجتماعی کدگذاری شدهاست، یعنی سطح واقعیت و برای اینکه به لحاظ فنی قابل پخش باشد از فیلتر رمزهای فنّی میگذرد و به وسیله رمزگان ایدئولوژیک در مقولههای انسجام و مقبولیت اجتماعی قرار میگیرد. فیسک میگوید: طبقهبندی این رمزها بر اساس مقولههایی دلبخواه و انعطاف پذیر صورت گرفتهاست(همان،100) برای روشن کردن این موضوع، سطوح رمزگان در جدول ذیل به صورتی ساده طرح شدهاست.(همان،127)

جدول شماره1: ساختارسلسله مراتبی رمزگان فیسک
استخراج روش تحلیل فیلم، برگرفته از روش جان فیسک
جدول شماره2: چارچوب برگرفته از رمزگان فیسک برای تحلیل فیلم
تحلیل روایت در این پژوهش به این صورت بود که ابتدا سعی شد داستان فیلم بدون هیچ پیشداوری بیان شود، سپس براساس عناصر روایت فیلم، مورد تحلیل قرار گیرد. درتحلیلی که به نگارش درآمده، نمادها میتوان به عناصربصری، فرم وقالب، ساختار و تحلیل سیراصلی داستان از جمله:پیرنگ و شخصیتها توجه نمود.روش تحقیق، از نوع کیفی- تحلیل نشانه شناسی است. هدف از این نوع تحلیل، آشکار کردن لایههای معنایی که در فیلم رمزگذاری شدهاند و در ساختار سینمایی و در قالب متون سینمایی روایت شدهاست. یکی از روشهای مناسب برای تحلیل متون سینمایی، همین روش است؛ زیرا نشانهشناسی، توانایی رمزگشایی دال و مدلولهایی را که در قالب نشانه در متنی به کار رفتهاند، در اختیار مخاطبین قرار میدهد.
یافتههای پژوهش
داستان فیلم برگرفته از رمان «کیم جی یونگ، متولد1982 » اثر «چو نام جو» متولد 1978 نویسنده کره جنوبی است. او بیشتر به خاطر این رمان که بیش از یک میلیون نسخه فروخته شد شناخته میشود. اثر «کیم جی» اغلب به عنوان محرک یک جنبش فمینیستی در کره جنوبی معرفی میشود. سریال «کیم جی یونگ، متولد 1982» که برگرفته از رمانش است، داستانی زنی 30 ساله است که پس از پذیرش نقش همسری و مادری دچار افسردگی و مشکلات روانی میشود.
این فیلم به نوسیندگی «یویونگ آه» به کارگردانی «کیم دویانگ» و تهیه کنندگی «موایل یونگ» با نقش آفرینی «جونگ یو می» ، «گونگ یو» ، «کیم می کیونگ» ، «گونگ مین جونگ» ، «پارک سونگ یون» است.
گزیده فیلم
فیلم با کارکردن «جی یونگ» به عنوان مادری خانهدار شروع میشود و با پرداختن به چالشهای او در زندگیاش به اوج میرسد. «جی یونگ» زنی است که به ناچار باید نقش مادری، همسری را به خوبی ایفا کند تا مورد پذیرش خانوادۀ همسرش قرار گیرد. در فلاشبکهایی در فیلم، به زندگی «جی یونگ» قبل از نقش مادریاش پرداخته میشود. زمانی که او در یک شرکت بازاریابی کار میکرد از وضعیت زندگی خویش راضی خوشحال بود. او در سکانسی «او کیم»، رهبر تیم و ارشد خود را تحسین میکند که توانسته با موفقیت بین حرفه و مادریش تعادل برقرارکند. زمانیکه «جی یونگ» مادر میشود به خاطر فرزندش، شغلاش را کنار میگذارد. تمرکز اصلی فیلم زمانی است که او به عنوان زنی افسرده و سرشکسته به عنوان مادر به تصویر کشیده میشود. او در خانه احساس پوچی کرده و از افسردگی پس از زایمان رنج میبرد. در ادامه با توجه به مشکلات روانی، «جی یونگ» برای مدت کوتاهی در موقعیتهای استرسزا، گفتار و رفتارش همچون مادر بزرگش میشود. دائهیون(همسرش) که از وضعیت او نگران میشود از روانپزشک کمک میگیرد تا وضعیت او مساعد شود. درنهایت داستان با نشان دادن وضعیت مطلوب «جی یونگ» که به شرایط قبل مادری بازگذشته و در حال نگارش خاطرات و زندگی نامه اش است به پایان میرسد.
رمزگشایی سریال
1_ سطح نخست:رمزگان اجتماعی (زمان و مکان صحنهها و لباس بازیگران)
1_1 زمان و مکان صحنهها
فیلم «کیم جییونگ» نه یک درام شخصی، بلکه یک مانیفست فمینیستی است که از طریق رمزگان سینمایی، ساختارهای مردسالارانه را به چالش میکشد. فیلم آینهای از جامعه کره است که خشم زنان از تبعیضهای جنسیتی را عینیت میبخشد و زن بودن را در تعاملات اجتماعی و حضور پررنگ زنان آنان در جامعه خلاصه میکنند. فضاسازیِ بصری تماماً حس خفقان و یکنواختی را انتقال میدهد. صحنهها در فضاهای معمولی زندگی روزمره (آپارتمان، محل کار، خانه مادری) اتفاق میافتند تا واقعگرایی را تقویت کنند. فضای بسته آپارتمان که نماد محدودیت «جییونگ» در نقش خانهداری است در کنار محل کار، جایی که زنان یا حذف میشوند یا در نقشهای فرعی قرار میگیرند تصویر برداری شده است.

تصویر شماره 1:محل کار تصویر شماره2:جی یونگ مشغول کار در خانه
سکانسهای «جی یونگ»، غالباً در آشپزخانه، و حمام و سرویس بهداشتی است، جایی که اون در حال انجام کار در خانه و نگهداری از فرزندش است. فیلم قصد دارد نقش مادری را محدود به کار در خانه کند. حتی حضور او در خانۀ پدری همسرش در کنار مادر شوهرش، در آشپزخانه در حال انجام آشپزی و کمک به او است، سکانسهایی که حس اجبار و را انتقال میدهد.
فیلم توانسته تنهایی«جی یونگ» را در صحنههایی از حضورش در میان خانواده به خوبی نشان دهد. تنهایی که گویا با پذیرش نقش مادری برایش ایجاد شدهاست. نوع نورپردازی در فیلم که غالباً ثابت و بدون سایههای دراماتیک است کمک کرده تا زندگی یکنواخت و بدون هیجان «جییونگ» ترسیم شود، که فریمبندیهای بسته (مثلاً پنجرهها یا درهای نیمهباز) حس محبوس بودن را افزایش میدهد.

تصویر شماره3:حضور جی یونگ در آشپزخانه(سکانس پر تکرار) تصویر شماره4:قاب تنهایی جی یونگ، رنگ سرد لباس
1_ 2 لباس بازیگران
در نوع طراحی لباس، لباس«جییونگ» مادر و مادر بزرگانش ساده و بیرنگ (بژ، خاکستری) است که نشان از محو شدن هویت فردی در نقش مادر و همسری آنها است. استفاده از رنگهای خنثی و سرد(آبیهای کمرنگ، خاکستری) احساس افسردگی و انزوای بیشتری را القا میکند. این در حالیست که در فلشبکهای جوانی، لباسهای او دارای تنوع رنگی است که حس شاد و آزاد بودن را انتقال میدهد. در مقابل انتخاب لباس و نوع آرایش دوستان و همکارانش به دلیل با ثبات بودن وضعیت روحی و راونیشان شاد و متنوع است. لباس مردان هم (مثل همسرش) معمولاً کتو لباسهای رسمی است که نماد ثبات اجتماعیِ و فضای حاکمیتی مردانه است.

تصویر شماره 5: همکاران مرد تصویر شماره 6:نوع آرایش و پوشش همکاران زن

تصویر شماره 7: سبک پوشش وآرایش جی یونگ زمانی که شاغل بود
1_3 شیوۀرفتار
«جییونگ» در اکثر صحنهها، چهره بیاحساس و خسته «جی یونگ» حاکی از انفعال ناشی از مشکلات روانیاش است. نگاههای خیره به دوربین یا پنجره، احساس گیر افتادن در زندگی را بیان میکند. همچنین لرزش صدا و مکثهای طولانی در دیالوگها، ناشی از سرکوب خشم و ناتوانی او در بیان احساساتش است. رفتارهای ناگهانی «جییونگ» زمانیکه به لهجۀ مادرش حرف میزند، فروپاشی روانی ناشی از انکار هویت را نشان میدهد، فروپاشی هویتی که تحت فشار نقشهای اجتماعیاش ایجاد شدهاست. نگاههای خیرۀ او به زنان شاغل در خیابان نشان از حسرت آزادی از دست رفتهاش است. در مقابل همسر «جییونگ»، تلاش میکند تا برای همسرش همیشه مهربان باشد، اما ناتوانی در درک کامل رنج همسرش نماد مردانِ «به نسبت خوب» است که هنوز در سیستم مردسالار اسیرند اما در تلاشاند در مقابل دیدگاه خانوادهیشان و جامعه که مردسالاراند بایستند.

شماره 8: چهره خسته و نگاههای خسته جی یونگ شماره9:همکاری همسر
مادر «جییونگ» دارای چهرۀ همیشه نگران، نماد زنی است که خودش قربانی سیستم تبعیض جنسی بوده و درک متقابلی از زن بودن دارد. آغوشهای طولانی و سکوتهای معنادار او عشقِ همراه با اندوه نسلهای قبلی زنان را به خوبی انتقال میدهد. در صحنههای تاثیر گذار در مقابل رفتار پدر «جی یونگ» که با محبت اما تحکمآمیز است میایستد و از دخترانش حمایت میکند.

تصویر 10: آغوش مادر و درک احساس جی یونگ
رفتار بازیگران زن در این فیلم، بازتابی ازسرکوب سیستماتیک زنان در جامعه کنونی کره جنوبی است. فیلم از جزئیترین رفتارها (لبخند اجباری، نحوه نشستن، تن صدا) برای نشان دادن ایدئولوژی پنهان جامعه استفاده میکند به طوریکه هیچ رفتاری بیمعنا نیست، حتی سکوت «جییونگ»، فریادی علیه نظام تبعیض آمیز است.
2_ سطح دوم بازنمایی:رمزهای فنی
2-1 دوربین
تحلیل زوایای دوربین در فیلم «کیم جییونگ، متولد ۱۹۸۲» بر اساس رمزگان فنی (سطح دوم بازنمایی جان فیسک)فیلم با استفاده هوشمندانه از زاویههای دوربین، ترکیببندی و حرکات دوربین، احساسات و ایدئولوژی پنهان را منتقل میکند. این تکنیکها بهصورت نمادین، موقعیت جییونگ و دیگر شخصیتها را در نظام اجتماعی کره جنوبی بازتاب میدهند. جییونگ اغلب در گوشهی قاب یا پشت پنجرهها قرار میگیرد که نمادی از حاشیه نشینی وی از اجتماع است. در مقابل مردان(مثل رئیس یا پدر)، در مرکز کادر و با ژستهای محکم و قوی ظاهر میشوند که بیانگر تسلط مردسالارانه است.در صحنههای محل کار یا خانواده، مردان (رئیس، پدر، همسر) اغلب از زاویه پایین فیلمبرداری میشوند تا حس قدرت و تسلط را القا کنند. درحالیکه جییونگ و دیگر زنان معمولاً از زاویه بالا فیلمبرداری میشوند تا حس کوچکشدگی، انفعال و آسیبپذیری را انتقال

تصویر11:زاویه پایین نماد قدرت تصویر12:پشت پنجره تصویر13: زاویه بالا و گوشه قاب

تصویر 14: فضای خالی و تنها در پارک
در معدود صحنههایی که «جییونگ» احساس قدرت میکند (مثل زمانی که درباره تبعیض حرف میزند)، دوربین همسطح چشمان او قرار میگیرد تا حس انسانی و برابر بودنش را نشان دهد.

تصویر 15:صحنهی مشاجره درکافه دوربین همسطح اوست تا اعتراض را باورپذیر کند
بسیاری از صحنههای «جییونگ» در قابهای بسته فیلمبرداری شدهاند، گویی دیوارها به او نزدیک میشوند و احساس خفقان را انتقال می دهد. صحنههای آپارتمان دیوارها و درها او را محاصره کردهاند.

تصویر16:قاب های بسته، حس خفقان
در برخی صحنهها، «جییونگ» در فضای وسیعی تنها گذاشته میشود تا حس گمشدگی در جامعه را نشان دهد. به عنوان مثال پیادهروی او در پارک

تصویر 17:فضای وسیع و تنهایی جی یونگ
دوربین ثابت زندگی یکنواخت بیشتر صحنهها با دوربین ثابت فیلمبرداری شدهاند تا حس رکود و روزمرگی را برسانند.به عنوان مثال صحنههای خانهداری، دوربین حرکت نمیکند، گویی زمان برای جییونگ متوقف شده است.

تصویر18: صحنه های یکنوتخت و حرکت آهسته
حرکت آهسته دوربین تغییرات نامحسوس در لحظات کلیدی (مثل زمانی که جییونگ هویتش را زیر سوال میبرد)، دوربین به آرامی حرکت میکند تا تغییر درونی او را نشان دهد.
2_2 تدوین
تم کند و یکنواخت داستان بازتابی از زندگی خسته کنندۀ جی یونگ است. صحنههای خانهداری و مادری با تدوین آهسته و نماهای طولانی همراه است تا حس تکرار و خستگی را القا کند. صحنههای شستن ظروف یا شیر دادن به نوزاد با نماهای ثابت و بدون قطع، زندگی در چرخه بیپایان کارهای زنانه است. در مقابل صحنههای فلشبک به دوران جوانی گاهی ریتم سریعتری دارند، گویی نشاط آن دوران نیز زودگذر بودهاست.گسست زمانی در فلشبکهای کوتاه به دوران کودکی و جوانی جییونگ بهصورت ناگهانی و بدون مقدمه صورت میگیرد که نشانهای از حافظهی زخمی او دارد. به عنوان نمونه صحنهای که پدرش فقط برای برادرش هدیه میآورد، ناگهان در میان یک روز معمولی تداعی میشود.عدم ترتیب زمانی منظم در برخی سکانسها بازتاب سردرگمی هویتی جییونگ را نشان می دهد.
2_3 انتخاب بازیگران
انتخاب بازیگران در فیلم بر اساس سبک داستان است، زیرا هر چهره، هر ژست و حتی نوع حضور فیزیکی بازیگران به عنوان نشانهای ایدئولوژیک عمل میکند. انتخاب «جِنگ یو-می» برای نقش «کیم جییونگ»، که نماد زنِ «معمولی» تحت فشار،چهرۀ بدون جلوههای ویژه است. «جِنگ یو-می» با ظاهری عادی و غیرستارهای انتخاب شده تا «جییونگ» را به عنوان یک زن معمولی کرهای نشان دهد. عدم استفاده از آرایش غلیظ و لباسهای ساده بازتاب زندگی روزمره زنان متوسط جامعه کره است. همچنین ظاهر او برخلاف کلیشههای زنانه در سینمای تجاری است، تا هویت زن به عنوان «ابژهی جنسی» را نفی کند.توانایی او در نمایش سکوتِ پر از خشم و لبخندهای اجباری که در زیر آن افسردگی نهفته است نشان از انتخاب خوب بازیگر است.
«گونگ یو» (نقش همسر) معمولاً در نقشهای مردان جذاب و قوی ظاهر میشود، اما در اینجا عمداً به عنوان فردی غیرکاریزماتیک بازی میکند. «گونگ یو» توانست به خوبی، مردی متعهد و مهربان را به تصویر بکشد. تن صدا و حرکات بدن او همیشه ملایم اما منفعل است، گویی نمیداند چگونه در مقابل وضعیت نامطلوب همسرش شرایط را مدیریت کند. در صحنههای مشاجره، هرگز از حد معینی عصبانیت نشان نمیدهد. «گونگ یو» به عنوان یک مرد توانست در بهبود وضعیت همسرش نقش موثری داشته باشد و نماد از مردانی باشد که همسو با نگرش تبعیض آمیز جنسیتی نباشد.
سایر بازیگران فیلم همچون مادر «جی یونگ»، زنی مهربان و قوی، که نشاندهندۀ نسل قبلی زنان کره است که راهی برای فرار از مشکلاتشان نداشتهاند. و یا همکاران و خواهران «جی یونگ» بازتاب طیف مختلف زنان در جامعهاند. خواهرش،زن شاغلِ مجرد، تنها زنی که آزاد به نظر میرسد، اما در نهایت او هم تحت فشار نگاههای تبعیض آمیز مردسالاری است. مادرشوهر «جی یونگ» هم نماد زنانی که خودشان به تفکر مردسالاری در جامعه دامن میزنند و خواهان ادامه چنین سبک زندگیای هستند. پدر «جییونگ» هم با هرگز از رفتارهای تبعیضآمیز خود آگاه نیست و هم چون مردی اصیل رفتار میکند (مثل خرید هدیه فقط برای پسرش) که توانست به خوبی فضای فکری مردان اصیل کرهای را نشان دهد.
2_4 موسیقی
موسیقی در این فیلم به عنوان ابزاری قدرتمند برای تقویت حس روانی شخصیت اصلی و منتقل کردن آن عمل میکند. غالب صحنههای روزمره زندگی «جییونگ» با سکوت یا صدای محیطی ساده همراه است. این سکوت عمدی، فضای خفقانآور زندگی خانهداری را همراه با انزوای روانی شخصیت اصلی را نشان میدهد. استفاده از ملودیهای مینیمال و تکرارشونده، یکنواختی زندگی جییونگ را که حس گیر افتادن در چرخه بیپایان وظایف زنانه است را القا میکند. ریتم نامنظم و آشفته مویسقی در فیلم در صحنههای کوتاهی آشفتگی ذهنی شخصیتها را انتقال میدهد.
3_ سطح سوم: ایدئولوژی
فیلم ساختار مردسالارانه جامعه کره جنوبی را به صورت سیستماتیک نشان میدهد که چگونه نهادهای مختلف اجتماعی و فردی به بازتولید این تفکر میپردازند. به عنوان نمونه در خانواده، تبعیض در میان فرزندان دختر و پسر نشان ارجحیت پسران است. اثر سعی دارد با توجه به نوع دیدگاه غالب در جامعه کنونی کره بگوید که زنان زمانی شاد و سرزنده هستند که دارای شغل و جایگاه اجتماعی مناسبی باشند. زنانی که خود را درگیر سنتها نکنند و بتوانند به راحتی و با آزادی بیان در جامعه حضور داشته باشند.
پذیرش نقش مادری در هر فرهنگ و زبانی مطلوب و خوش آیند است اما با توجه به تغییرات اساسی در زندگی مدرن، در کره جنوبی، تمایل به فرزندآوری در میان زنان به شدت کاهش یافته و بسیاری از آنها حتی به کلی از مادر شدن منصرف میشوند. زیرا این پدیده تحت تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی پیچیدهای قرار دارد.کره جنوبی یکی از گرانترین کشورها، برای بزرگ کردن کودکان است (هزینههای آموزش، مسکن، مراقبت از کودک).سیستم آموزشی رقابتی یا آموزشگاههای خصوصی هزینههای زیادی به خانوادهها تحمیل میکندو بسیاری از زنان میترسند که با بچهدار شدن، از نظر مالی به همسرشان وابسته شوند، زیرا بازار کار برای مادران شاغل بسیار سختگیرانه است. مرخصی زایمان و مراقبت از کودک کافی و حمایتگر نیست و بسیاری از زنان مجبور میشوند بین کار و مادر بودن یکی را انتخاب کنند. باوجود پیشرفتهای اجتماعی، بیشتر کارهای خانه و تربیت کودک بر دوش زنان است، حتی اگر شاغل باشند.بسیاری از مردان کرهای در کارهای خانه مشارکت کمی دارند و این باعث خستگی و فرسودگی زنان میشود.
این فیلم بیان کننده بخشی از تفکر رایج نسبت به زنان در کرۀ جنوبی است. زنانی که تصور میکنند با ترویج جنبشهای فمنسیتی و پرداختن به آنها در محصولات رسانهای میتوانند بسیاری از نابرابری و تبعیضهای موجود را ازبین ببرند. اثر، شکاف بین نسلی را به خوبی به تصویر کشیدهاست. جامعهای که از زنان انتظار دارد که پس از ازدواج و مادر شدن، خود را وقف خانواده کنند و از حرفه خود چشمپوشی نمایند.«کیم جی یونگ» بهعنوان مادر و همسر، مانند بسیاری از زنان کرهای مجبور میشوند بین شغل و خانواده یکی را انتخاب کند، زیرا محیطهای کاری به مادران شاغل انعطافپذیری لازم را نشان نمیدهند.زنان برای حفظ تعادل بین وظایف مادری و شغلی تحت فشار قرار میگیرند. . این موضوع باعث کاهش عزتنفس و احساس از دست دادن هویت فردی او میشود. «جی یونگ»، قبل از مادر شدن هم با تبعیضهای جنسیتی در محل کار مواجه است، این تبعیضها شامل دستمزد کمتر و فرصتهای شغلی محدودتر نسبت به همکاران مرد است. این چالش در کره جنوبی یکی از مهمترین چالشهای موجود در میان زنان شاغل است،زیرا شکاف دستمزد بین زنان و مردان کرهای در بالاترین سطوح در میان کشورهای توسعه یافته قرار دارد.
غالباً شرکتهای کرهای ترجیح میدهند مردان را در سمتهای مدیریتی و پردرآمد استخدام کنند، زیرا معتقدند زنان بهخاطر ازدواج و فرزندآوری کار را ترک میکنند. حتی در صورت داشتن مهارتهای برابر، زنان اغلب پستهای پایینتر با حقوق کمتر دریافت میکنند. بسیاری از زنان پس از بچهدار شدن مجبور به ترک شغل میشوند و وقتی بازمیگردند، فقط میتوانند قراردادهای موقت یا نیمهوقت با دستمزد پایین بگیرند. زنان بیشتر در بخشهای کمدرآمد مانند خدمات، فروش و آموزش مقدماتی کار میکنند، درحالی که مردان در صنایع پردرآمد مثل فناوری، مالی و مهندسی مشغول هستند. حتی در مشاغل یکسان (مثلاً پزشکی یا حقوق)، زنان معمولاً ۲۰-۳۰٪ کمتر از مردان حقوق میگیرند. زنان در محیطهای کاری کرهای اغلب با آزارهای جنسی، نگاههای تحقیرآمیز و محدودیتهای نانوشته روبهرو هستند. فیلم به مسئلۀ دوربینهای مخفی در سرویسهای بهداشتی که در کره یکی از مشکلات جدی اجتماعی برای زنان محسوب میشود میپردازد. این پدیده بخشی از یک مسئله بزرگ به نام جرائم سایبری جنسی است که واکنشهای شدید عمومی و قانونی را به دنبال داشت. این چالش برگرفته از فرهنگ مردسالار و شیءانگاری زنان است که اغلب بهعنوان ابژههای جنسی دیده میشوند و برخی مردان از این روش برای سوءاستفاده از زنان بهره میبرند.
یکی از چالشهای مطرح شده در فیلم، اولویت دادن پسران نسبت به دختران است. جایگاه ویژۀ پسران و مردان به عنوان نمونۀ عینی از تبعیض جنسیتی در بافت خانوادگیه کرهای، بافتی که برگرفته از تفکرات اصیل سنتی کنفوسیوسی است.کنفوسیوس بهعنوان یک نظام فکری و اخلاقی ریشهدار در شرق آسیا، تأثیر عمیقی بر ساختارهای اجتماعی کره جنوبی گذاشته است. اگرچه این فلسفه در اصل بر اخلاق، خانواده و نظم اجتماعی تأکید دارد، اما تفسیرهای مردسالارانه از آن در طول تاریخ، به شکلگیری نابرابریهای جنسیتی در کره جنوبی کمک کرده است. این مکتب بر پنج رابطه طبیعی(پادشاه-رعیت، پدر-پسر، شوهر-همسر«زن») تأکید داشت که در آن زن مطیع شوهر تعریف میشد. معنای «مرد برتر، زن فرودست» از همین تفکر نشأت میگیرد(Koh:2008؛26)
نتیجه
تحلیل نشانهشناختی فیلم «کیم جییونگ، متولد ۱۹۸۲» بر اساس نظریه جان فیسک، بازنمایی هویت زنانه در سینمای کره جنوبی را بهعنوان عرصهای از تقابل گفتمانهای سنتی و مدرن نشان میدهد. این فیلم با بهکارگیری نشانههای چندلایه، از طریق روایت، تصاویر و نمادپردازیها، هویت زنانه را نه بهصورتی یکدست، بلکه در چارچوبی پیچیده و متأثر از ساختارهای اجتماعیـفرهنگی کره جنوبی بازمینمایاند. بر اساس دیدگاه فیسک، «کیم جییونگ» همزمان در معرض رمزگذاریهای ایدئولوژیک (نظام مردسالارانه) قرار دارد. نشانههایی مانند محدودیتهای فضای خصوصی و عمومی، انتظارات جنسیتی از زنان، بهعنوان عرصۀ نبرد گفتمانی عمل میکند. فیلم از یک سو، هنجارهای سنتی را تبیین نموده (مثلاً از طریق کلیشههای مادری و همسری)، و از سوی دیگر، با برجستهسازی رنجهای شخصیت اصلی، به سبک خود، به بازتولید این هنجارها اعتراض میکند. این پژوهش نشان میدهد که سینمای کره جنوبی، بهویژه در آثار متأخر، با استفاده از نشانههای معنایی، فضایی برای بازاندیشی در هویت زنان است. فیلم «کیم جییونگ متولد 1982» نهتنها بازتابی از واقعیتهای اجتماعی است، بلکه با نشان دادن تبعیض علیه زنان به شکل افراطی، به ابزاری برای جنبشهای فمنیستی تبدیل شدهاست. درنتیجه، تحلیل نشانهشناختی این اثر بر اساس نظریه فیسک، گامی بهسوی درک عمیقتر بازنمایی جنسیت در رسانۀ کرهای و پتانسیل آن برای تغییر گفتمانهای هویتی است.
منابع فارسی
راودراد، اعظم؛ و میرزاده، احسان( 1396) «نشانه شناسی تصویر زن در سینمای اصغر فرهادی(تحلیل نشانه شناسانه فیلم های سینمایی رقص در غبار, دربارۀ الی وگذشته)،جامعه شناسی هنرو ادبیات دورۀ نهم شماره،1 77-53،
شعیری، حمیدرضا(1392).تجزیه و تحلیل نشانه شناختی گفتمان، تهران؛ سمت
ضمیران،محمد، «در آمدی بر نشانه شناسی هنر»،تهران، قصه،ص1382
فیسک،جان،درآمدی برمطالعات ارتباطی،مهدی غبرایی،تهران،دفترمطالعات و توسعه رسانه،1386
فیسک،جان،فرهنگ تلویزیون،مژگان برومند،ارغنون،شماره 19،زمستان1380
منابع انگلیسی
Beebe, B. (2003). “The Semiotic Analysis of Trademark Low”.Journal of UCLA Law Review. 621. 623-720
Björn Boman.(2022) “Feminist themes in Hallyu 4.0 South Korean TV dramas as a reflection of a changing sociocultural landscape”. Asian Journal of Women’s Studies Volume 28, 2022 – Issue 4
Chu Nam-joo)2023(: “The novelist who inspired the #MeToo movement in East Asia”. Financial Times. Retrieved -02-08.
Yoon Sun Yang (2020) : “A History from Ancient Times to .” Cambridge, Massachusetts : Published by the Harvard University Asia Center Women of Korea
Yung-Chung Kim )1976″ (Women of Korea: A History from Ancient Times to 1945 ” . Ewha Womans University Press. January 1,
Yunkang Koh2008)). Gender Issues and the Confucian Bible: Is Confucianism Incompatible with Gender Equality in South Korea? Published online by Cambridge University Press: June
منابع اینترنتی
www.spheresofinfluence.cam
www.blogs.lse.ac.uk
www.mitsloan.mit.edu
www.koreaherald.com








